• Home Slideshow Header 1

Wie was de chauffeur bij de Staatsliedenbuurtliquidaties?

Verwijswoorden in een proces-verbaal

Vaak wordt een tekst prettiger leesbaar als je niet telkens het hele woord herhaalt, maar verwijswoorden gebruikt zoals hij, zij, deze, dit, dat, enz. “De man zei niet veel hij was moe,” leest prettiger dan: “De man zei niet veel; de man was moe.”

Risico van verwijswoorden
Er kleeft wel een risico aan het gebruik van verwijswoorden. Zeker als je ze gebruikt in een proces-verbaal, waarin precies duidelijk moet zijn wie of wat er bedoeld is.

Twintig jaar cel
Bij de zogenaamde Staatsliedenbuurt liquidaties in december 2012 werden twee mannen geliquideerd. Een man overleefde de aanslag ternauwernood. Verdachte Hamza B vluchtte na de aanslag naar Marokko. Daar werd hij later aangehouden en veroordeeld tot twintig jaar cel.

Verwijswoord verkeerd geïnterpreteerd?
De advocaat ging in hoger beroep, omdat hij vindt dat Marokkaanse rechter de verklaring van de man die de aanslag overleefde verkeerd interpreteert.

Deze getuige zegt in een telefonische verklaring het volgende:

proces-verbaal

Wie deed wat?
Het probleem zit in het tweede ‘die’. Wie bedoelt de getuige met ‘die’? ‘… die chauffeur Hamza Chikchik’, ‘Hamza’, ‘Hamza de chauffeur’ of ‘de chaufeur’ (niet Hamza).

Wie had zijn bivakmuts naar beneden?
De vraag is wie zijn bivakmuts al naar beneden had. Was dat Hamza: …maar Hamza had zijn bivakmuts al naar beneden…? Of de chauffeur: …maar de chauffeur had zijn bivakmuts al naar beneden…?

Vaak kun je uit de context opmaken wie er bedoeld is. In dit geval lukte dat niet. De man die zijn bivakmuts al naar beneden had, zou Hamza kunnen zijn geweest maar ook iemand anders. In het fragment eronder voorziet de verbalisant (de schrijver van het procesverbaal) een verwijsprobleem met ‘zijn gezicht’. Wiens gezicht? Hij lost het op door ‘Popeye’ er tussen haakjes achter te zetten.

Controleer op verwijswoorden
Om verwarring te voorkomen is het raadzaam de verwijswoorden in je tekst te controleren. Ze moeten naar iets of iemand verwijzen. Ze moeten terug verwijzen. Niet vooruit. Ze moeten bij voorkeur zo kort mogelijk terug verwijzen.

Herhaal bij twijfel
Twijfel je of het voor de lezer duidelijk is waarnaar je verwijst, herhaal dan het woord of de woordgroep waarnaar je verwijst. Duidelijkheid gaat in een proces-verbaal voor aantrekkelijkheid.

Voor deze blog heb ik gebruikgemaakt van en geciteerd uit een artikel van Elsbeth Stoker in de Volkskrant van 4 april 2014.

Lees ook: 
Ten onrechte tot twintig jaar veroordeeld voor moord? Het belang van duidelijke redenen van wetenschap in een proces-verbaal

Meer adviezen over het schrijven van een effectief proces-verbaal vind je in ‘Geef mij de feiten’.

Je kunt natuurlijk ook de training een effectief proces-verbaal schrijven volgen.